Latijns-Amerika in Beweging

Mensenrechten

Jenny Pearce en Daniel Gomez tijdens het debat
donderdag, 18 februari 2016 11:17

Als honden alleen naar de maan blaffen, is het pas werkelijk vrede in Colombia

Letty Reimerink

De FARC en de Colombiaanse overheid staan na meer dan 50 jaar oorlog op het punt een historisch vredesverdrag te ondertekenen. Als alles goed gaat, worden 23 maart de handtekeningen gezet, na meer dan drie jaar onderhandelen. Eerdere pogingen om tot een vredesakkoord te komen mislukten jammerlijk. Waarom is dit wel het goede moment? En wat zijn de implicaties van dit verdrag?

Tijdens het debat op 16 februari, georganiseerd door de Society for International Development (SID) en het Institute of Social Studies (ISS), doen Jenny Pearce, specialist in Latijns-Amerikaanse vredesprocessen aan de Universiteit van Bradford, en PHD-onderzoeker Daniel Gomez Uribe van de Universiteit van Amsterdam, een poging tot het beantwoorden van deze lastige vragen.

Opgroeien zonder vrede

“Ik heb nooit vrede meegemaakt in mijn land”, begint de Colombiaan Daniel Gomez zijn persoonlijke inleiding. “Ik probeer me voor te stellen hoe het zal zijn. Op 24 maart zullen we feestvieren. En daarna zullen we ons land opnieuw moeten uitvinden.” Het Colombiaanse conflict is het langstdurende interne conflict in de wereld met ruim 8 miljoen slachtoffers (sinds men in 1985 begonnen is met de registratie) op een bevolking van 48 miljoen.

Zo’n 6 miljoen Colombianen wonen inmiddels in het buitenland. Gomez verliet zijn land 5 jaar geleden. “In ons land zijn we gewend om conflicten met geweld op te lossen en niemand wordt daarvoor ter verantwoording geroepen. We hebben geen idee wat het betekent om in vrede te leven. We zullen moeten leren alledaagse conflictsituaties met andere middelen dan geweld op te lossen. Dat gebeurt nu al aan de onderhandelingstafel. Hier wordt met woorden in plaats van geweld gestreden”, zegt Gomez. “Maar bouwen aan vrede gaat niet over het tekenen van een akkoord. Dat is alleen het einde van een conflict. We hebben tijd nodig voor reflectie, om ons te realiseren wie we eigenlijk zijn.”

Land vol paradoxen

Jenny Pearce schetst een onthutsend beeld van de complexiteit en de paradoxen in het land. “Colombia is het land met de langste democratische traditie in Latijns-Amerika. Tegelijkertijd kent het de grootste ongelijkheid, het grootste percentage grootgrondbezit en heeft het al sinds jaar en dag een grote, levendige illegale economie. Het land heeft een aantal indrukwekkende instituties, die echter in heel veel gebieden nauwelijks vertegenwoordigd zijn. Het land kent geen ‘rule of law’ die voor iedereen geldt; er is veel staatsonderdrukking. Tegelijkertijd is er een hele brede en goed georganiseerde civil society. Kortom, je hebt het formele Colombia en het echte Colombia.”

Op de vraag waarom het dan nu toch lijkt te lukken om tot een vredesakkoord te komen zegt Pearce: “De pragmatische elite lijkt nu haar kans te pakken.” Met die pragmatische elite bedoelt ze vooral de elite in Bogotá die op zoek is naar modernisering en haar focus heeft op de wereldeconomie en de kansen die markten bieden. Zij ziet dat je daar alleen succesvol kunt zijn als je werkt aan goede instituties.

Pearce wijst erop dat er ook een andere, meer traditionele elite is, die van de grootgrondbezitters. Die staan dicht bij de mensen en hier worden zaken vooral gedaan op basis van clientelisme. Het vredesverdrag zelf is volgens Pearce misschien wel de grootste paradox. De economische ontwikkeling is grotendeels gebaseerd op massale ontginning van grondstoffen, en juist tegen dit systeem strijdt de FARC al jaren, die kleine boeren via landhervormingen meer invloed wil geven. Pearce: “Een van de vragen is of de FARC in staat zal blijken haar militaire invloed om te zetten in politiek activisme.”

Van onderaf werken aan veiligheid en vertrouwen

Het volk is volgens Pearce nog lang niet overtuigd van vrede. Onderling vertrouwen blijft een belangrijk issue. Hoe wordt omgegaan met de slachtoffers? Wordt er recht gesproken? En zijn slachtoffers bereid tot vergeving? Volgens Donny Meertens, die ook veel onderzoek deed in Colombia en in de zaal zit, is het heruitvinden van het land niet realistisch. “Het gaat erom dat gemeenschappen opnieuw worden opgebouwd. Dat het veilig wordt. Dat mensen leren hoe ze met elkaar moeten leven zonder geweld. Maar dat is nog geen verzoening. Mensen zullen aan den lijve moeten ervaren dat ze er in materieel opzicht beter van worden als ze het geweld afzweren.”

Wat er immers aan het conflict ten grondslag ligt is een voortdurende en fundamentele sociale ongelijkheid. “Dat is het echte gevaar”, zegt Gomez. Hij sluit af met: “Pas als de honden op het platteland niet meer naar voorbijgangers blaffen, maar alleen nog naar de maan, dan zullen we weten dat we werkelijk vrede hebben."

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.