Latijns-Amerika in Beweging

Blog

De groene pen van Nienke

De groene pen van Nienke

Ik ben Nienke Busscher en voor mijn PhD onderzoek aan de Rijksuniversiteit van Groningen ben ik momenteel in Argentinië voor veldwerk. Ik ga de komende 7 maanden bloggen over de groeiende investeringen in en aankopen van land in Argentinië ten bate van soja cultivatie, veeteelt, mijnbouw en houtplantages. In mijn blogs probeer ik een beeld te schetsen van de gevolgen van deze investeringen op sociaal en ecologisch vlak en daarnaast wil ik meer inzicht geven in de politieke situatie in Argentinië.

Blogging sinds: 30 oktober 2014
donderdag, 23 juli 2015 14:40

Maldita soja

Inmiddels ben ik alweer toe aan m’n laatste blog. Mijn zes maanden veldwerk in Argentinië zitten er helaas op. In mijn laatste blog ga ik dieper in op de controversiële rol die de sojateelt speelt in Argentinië (1). Argentinië heeft zich een derde plek toegeëigend qua grootste spelers ter wereld in de soja-business, na de Verenigde Staten en Brazilië. Dario Aranda, een kritische journalist uit Argentinië, schat in zijn boek ‘Tierra Arrasada’ dat er in het jaar 2013 21 miljoen hectare bezaaid was met genetisch gemodificeerde soja. Inmiddels zal dit getal hoger liggen, maar om een idee te krijgen – wanneer je dit vergelijkt met het jaar 2003 – zie je dat er in tien jaar bijna negen miljoen hectare bij is geplant. Dit betekent ook dat er in tien jaar tijd negen miljoen hectare is ontbost om het land gebruiksklaar te maken. Ter vergelijking: Nederland heeft volgens Wikipedia een landoppervlak van 3.388.300 hectare. De hoeveelheid hectares die bezaaid is met soja in Argentinië is dus meer dan zes keer het oppervlak van Nederland. 

Soja en gezondheidsvraagstukken

Heel simpel gezegd is het type genetisch gemodificeerde soja dat in Argentinië wordt verbouwd resistent tegen onkruidverdelgers zoals glyfosaat. Sojaboeren sprayen onkruidverdelgers om te voorkomen dat hun oogst schade oploopt door plagen, onkruid of andere natuurlijke elementen die de sojaproductie kunnen aantasten. 

Eén van de meest omstreden bedrijven die deze sojasoort heeft geïntroduceerd is Monsanto. Argentinië staat bekend als een land dat nauwe banden heeft met Monsanto en heeft als een van de eerste landen ter wereld, na de Verenigde Staten, in 1996 Monsanto’s Roundup Ready-soja goedgekeurd en in gebruik genomen. De Roundup, het bestrijdingsmiddel dat als basisbestandsdeel het in Nederland grotendeels verboden glyfosaat heeft, is speciaal geschikt voor deze soja. Deze ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat enorme hoeveelheden van het giftige Roundup en andere chemicaliën worden gebruikt. Volgens berichtgeving van Infobae lag het gebruik van landbouwchemicaliën in 2013 rond de 317 miljoen liter per jaar. In 1990 was dit 34 miljoen liter (2). Inmiddels zijn er verschillende soorten sojabonen op de markt die bijvoorbeeld ook resistent zijn tegen 2.4D (bijvoorbeeld de sojasoort Enlist van Dow AgroSciences). Dit goedje staat ook bekend als bestanddeel van ‘Agent Orange’. Dit middel werd in de Vietnamoorlog gebruikt om bosareaal te elimineren en voedsel van de Vietnamezen te vernietigen. Later is dit bestandsdeel in verband gebracht met serieuze gezondheidsproblemen, waaronder kanker, tumoren en geboorteafwijkingen. Hetzelfde verband tussen de groeiende sojaplantages en oprukkende kanker, tumoren, aangeboren afwijkingen en miskramen is al jaren gelegd in Argentinië. 

In sommige regio’s waar veel met deze chemicaliën wordt gesprayd, zijn de sterftecijfers door kanker soms meer dan drie keer het landelijk gemiddelde. Het is dan ook een groot misdrijf tegen de Argentijnse bevolking dat grote bedrijven onkruidverdelgers en chemicaliën over de sojavelden sprayen, zonder dat ze in acht nemen dat er mensen in de nabije omgeving wonen of kinderen hier naar school gaan (deze dorpen worden ook wel Pueblos Fumigados genoemd). Ook werken vaak ongeschoolde mensen op de plantages, zonder geïnformeerd te zijn over de gevaren van werken met stoffen als glyfosaat. De gevaren van afvalverwerking en opslag van de genetisch gemodificeerde soja worden evenmin in acht genomen door bedrijven.

Schadelijk of niet? 

Al jaren komt er in studies van verschillende onderzoeksinstituten naar voren dat de soja-industrie verband houdt met oprukkende kanker en diverse gezondheidsrisico’s en ziektes. Desalniettemin heeft de World Health Organization pas sinds enige maanden aangetoond dat stoffen als glyfosaat en 2.4D mogelijk kankerverwekkend zijn. Deze informatie, die zeker niet als een verassing komt, komt veel te laat voor een enorme groep mensen die de effecten van de sojaproductie aan den lijve hebben ondervonden. Tegelijkertijd wordt op de website van Monsanto tot op de dag van vandaag het verhaal anders verteld en kan het volgens hen geen kwaad om glyfosaat te gebruiken. Ze bevestigen hun standpunt met verschillende academische en niet-academische artikelen. 

De tegenstrijdigheden in de academische wereld geven des te meer aan hoe diep de commerciële belangen ook in de academische wereld kunnen doordringen en hoe dit zijn invloed heeft op objectieve berichtgeving. Om een klein voorbeeld te geven: onlangs voerden de universiteiten van Córdoba en La Plata een grootschalig onderzoek uit in een dorpje in Argentinië, waarin de enorme gezondheidsproblemen gelinkt aan sojateelt zijn blootgelegd. De geldigheid van dit onderzoek is echter aangevochten door onder andere de decaan van de universiteit van Córdoba. Nu blijkt dat de man die het onderzoek tegenwerkte recentelijk een overeenkomst had getekend voor een samenwerking met Monsanto (3).  

Landconflicten en ontbossing

Naast gezondheidsproblemen zorgt de sojateelt ook voor enorm veel landconflicten. Ondanks dat de internationale prijs van soja op het moment heel laag is en de sojaboeren niet veel rendement uit de sojateelt halen (en dus momenteel ook niet veel in land investeren) zitten er veel mensen in een onzekere situatie door de expansie van sojabedrijven. Mensen in de rurale gebieden van Argentinië hebben veelal geen eigendomstitels, maar wel het recht tot het bewerken en bewonen van het land, waardoor ze weggestuurd worden van het land dat ze al jaren gebruiken. Dit gebeurt soms op brute wijze. 

Daarnaast neemt soja het land in wat voorheen werd gebruikt voor lokale voedselproductie en hebben veel mensen moeite met overleven. Dit zorgt er op zijn beurt weer voor dat deze mensen een beroep doen op de sociale programma’s van de Argentijnse staat, om inkomsten te verwerven. Zo ontstaat er echter een enorme financiële afhankelijkheid. De soja-monocultuur zelf voorziet daarnaast in weinig werkgelegenheid. 

Dat de vervuiling van drink- en grondwater verband houdt met het gebruik van chemicaliën, is duidelijk. Er worden echter steeds meer onkruidverdelgers gebruikt, aangezien de natuur langzaam resistentie creëert tegen de onkruidverdelgers. Hier komt bij dat ook steeds meer oppervlak wordt ontbost om soja te planten. De ironie is dat een stuk land in ontboste staat vele malen meer waard is dan land met inheemse begroeiing. 

Verschillende discoursen over soja 

Om beter te begrijpen vanuit wat voor standpunten deze mensen opereren, heb ik voor mijn onderzoek een interview gehad met een sojaproducent. De man die ik heb gesproken huurt om zijn soja te verbouwen 10.000 hectare in één van de noordelijke provincies in Argentinië. Het gesprek dat ik met de sojaproducent had, werpt een ander licht op de zaak. Zijn verhaal zette me aan het denken; over hoe je in hemelsnaam een systeem kunt veranderen wanneer de meningen over de ontwikkelingen in de soja-business zo uit elkaar liggen. 

Wat me het meest opviel tijdens het gesprek met de sojaproducent, was dat hij zijn werk allereerst ziet als een positieve bijdrage aan de problematiek rondom een groeiende wereldbevolking en bijbehorende voedselvraagstukken. Doordat hij genetisch gemodificeerde soja ziet als een manier om hogere opbrengsten per hectare te krijgen, is hij van mening dat dit bijdraagt aan de aanpak van de problemen rond voedseldistributie en mogelijke tekorten in de toekomst. Bovendien ziet hij een systeem waarin we alleen (of meer) organisch produceren als een probleem, omdat dit volgens hem ervoor zou zorgen dat we meer land in gebruik moeten nemen omdat de opbrengsten lager zijn. Dit zou volgens hem twee keer zoveel ontbossing met zich meebrengen. Tot slot gelooft hij niet dat de chemicaliën en onkruidverdelgers die hij gebruikt kankerverwekkend zijn of andere ziekten in de hand werken. 

De toekomst van soja in Argentinië

Dus hoe nu verder met zoveel verschillende meningen? Het is duidelijk dat de Argentijnse overheid de soja-industrie stimuleert. De regering is afhankelijk van de inkomsten van de belastingen die worden geheven op onder andere de export van soja. Er is noch stimulans vanuit de overheid om op een vriendelijkere manier te produceren, noch is er voldoende nationale regelgeving om mens en milieu te beschermen tegen de negatieve impact van sojaproductie. 

Naast de omstreden cultivatie van soja is er een plan om in de toekomst de wetgeving aan te passen om te voorzien in verdere privatisering van zaden, wat de macht van grote bedrijven verder uitbreidt. De voorgestelde wetgeving wordt gezien als een sterke campagne van Monsanto om boeren restricties op te leggen hun eigen of gekochte zaden te gebruiken en te bewaren. Ook zouden grote internationale bedrijven een soort patent aan kunnen vragen op zaden die al honderden jaren door lokale boeren op natuurlijke wijze worden gebruikt en verbeterd. Dit zou betekenen dat kleinschalige boerenbedrijfjes in Argentinië afhankelijk worden van grote coöperaties om de lokale bevolking van voedsel te kunnen voorzien en moeten zij betalen voor zaden en de gebruiksrechten hiervan. Ook betekent dit dat voedselproductie steeds meer in handen van grote bedrijven komt te liggen, in plaats van bij lokale boeren die de biodiversiteit respecteren en vrijheid kennen in het gebruik van zaden. Helaas leven we in een neoliberaal systeem waarin alles te koop wordt gezet en de mensen zonder kapitaal en enige invloed de dupe zijn van dit systeem.

 
1) Wanneer ik in deze blog refereer naar de ‘sojateelt’ of ‘soja’, refereer ik specifiek naar genetisch gemodificeerde soja die resistent is tegen onkruidverdelgers en giftige stoffen zoals glyfosaat en 2.4D. Omwille van de leesbaarheid gebruik ik hier sojateelt en soja en niet ‘genetisch gemodificeerde sojateelt’ of ‘genetisch gemodificeerde soja’. 
2) Zie ook de website van Infobae (Spaanstalig)
3) Zie ook de website van Pagina12 (Spaanstalig)

 

Voor meer informatie over soja: 

Enlist

SABC

Pagina12

Scientific American

Bekijk ook de indrukwekkende fotoreportage van Natacha Pisarenko van Associated Press in verschillende provincies van Argentinië over de impact van de soja-industrie in de rurale gebieden.

 

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.

Reacties