Latijns-Amerika in Beweging

Blog

#CEDLAintheField

#CEDLAintheField

Begin dit jaar volgden studenten van de master aan het CEDLA (Centre for Latin American Research and Documentation) de cursus van Noticias. Ze leerden hoe ze social media kunnen inzetten om meer impact te creëren met hun scriptie en leerden een brug te slaan tussen de universiteit en het algemene publiek. Gebruikmakend van de schat aan informatie uit hun veldwerk - van inspirerende interviews tot aantekeningen van veldwerkervaringen - schrijven ze zo nu en dan een stukje voor Noticias! Ook benieuwd wat deze studenten meemaken in het veld?

Blogging sinds: 4 juli 2016
woensdag, 24 augustus 2016 21:03

Mexico, land van de lach

Als antropoloog leer je dat de wereld divers is. Hoe mensen in het leven staan in Lutjebroek, West-Friesland, kan moeilijk vergeleken worden met het wereldbeeld van een cacaoboer in Ghana. Toch zijn er een aantal dingen die iedereen op de aardbol herkent, zoals geluk, verdriet, compassie of verbeeldingskracht. Naar een van deze universele menselijke kenmerken doe ik mijn onderzoek, namelijk het vermogen om te lachen. Van Groenland tot Patagonië, van Tokyo tot Mexico-Stad, elk individu gebruikt humor om stoom af te blazen of om het dagelijkse leven een positieve draai te geven.

Ook in Mexico neemt humor een belangrijke plaats in binnen de maatschappij. Door de lange, complexe jaren van de Mexicaanse geschiedenis, van de Spaanse kolonisatie, via de onafhankelijkheidsstrijd en de revolutie, tot aan het jaar 2016, hebben zich in het land een aantal humoristische vormen ontwikkeld die typisch Mexicaans genoemd mogen worden. Wellicht kunnen wij stugge Nederlanders nog wel iets leren van het feit dat Mexicanen vrijwel alles met een korreltje zout lijken te nemen.

Calaveras en zwarte humor

Misschien heb je wel eens gehoord van de Mexicaanse calaveras, de kleurige schedels die een hechte relatie hebben met de día de muertos, een van de belangrijkste Mexicaanse feestdagen in het jaar. Wie wel eens op vakantie is geweest in Mexico is vast en zeker een dergelijke schedel tegengekomen in een souvenirwinkel. Echter, een calavera kan ook van literaire aard zijn, een (vaak humoristisch) gedichtje, met als centrale thema de dood in het algemeen of een overleden persoon. Lees bijvoorbeeld dit korte rijmpje:

“Estaba la calavera
sentadita en su butaca
le lloraban sus ojitos
porque no podía hacer caca…”

“Daar was de calavera
Gezeten in zijn stoel
Zijn ogen huilden,
Omdat hij geen poepje kon doen”

Deze grappige verwijzingen naar de dood laten het duidelijke verschil zien tussen Mexico en Europa, waar het thema over het algemeen gezien wordt als een taboe, waar men dus liever niet over praat. In Mexico zijn thema’s als dood en lijden meer verankerd in het dagelijks leven, en dus ook in humor, waardoor zwarte humor en grappen over de dood niet iets is wat Mexicanen snel ongemakkelijk zal maken.

Albures

Van alle humorvormen in Mexico is de albur zonder twijfel de meest karakteristieke. In dit woordenspel is het de bedoeling om zinnen te vinden met een dubbele lading, en in de meeste gevallen heeft het te maken met seks. Mexicanen beheersen dit spelletje als geen ander. Altijd en overal zullen ze om je lachen en je corrigeren als je een albur maakt. Bijvoorbeeld, toen ik twee jaar geleden voor het eerst in Mexico kwam met mijn perfect geleerde school-Spaans, vroeg ik een voorbijlopende Mexicaan op het zócalo van Mexico-Stad of hij een foto van me wilde nemen ("Podrías tomar una foto de mí?"). Op deze vraag moest de Mexicaanse jongen hard lachen, omdat ik hem vroeg of hij mijn foto wilde ‘nemen’. Dit is wellicht een wat minder subtiele manier op een albur uit te leggen, maar er zijn miljoenen manieren om een albur te maken, en de Mexicanen zijn er dol op.

Regionale humorstijlen

Mexico is een enorm land, en een aantal regio’s kent zijn eigen tradities met betrekking tot grappen maken. In Yucatán bijvoorbeeld zijn de ‘bombas yucatecas’ een bron van regionale trots. Net als de calaveras zijn deze bombas korte rijmpjes, die veelal gepaard gaan met feestelijke gebeurtenissen.

"Ayer al salir de misa, Te vi muy sonriente, Pero entre tu sonrisa, Había un frijol en tu diente.” ( “Gisteren bij het eindigen van de mis zag ik je glimlachen. Maar terwijl je glimlachte had je een boon tussen je tanden” )

In een ander deel van Mexico, in delen van Oaxaca, Tabasco en Verácruz is de ‘son Jarocho’ een populaire, muzikale expressievorm. Jarocho is de naam van de bevolkingsgroep die in deze delen van Mexico woont. Deze sones Jarochos worden gecombineerd met dans en gezongen gedichten. Deze stukken tekst worden tijdens feesten vaak geïmproviseerd door verschillende zangers en bevatten veelal luchtige en humoristische noten.

Letreros de camiones

De laatste humoristische expressie die ik wil aanhalen in deze blog zijn de letreros de camiones, grappige affiches op trucks, vracht- of bestelwagens, een Mexicaanse traditie die met de tijd is afgenomen. Bestuurders plakken uithangborden met grappige teksten op de voorruit of de achterkant van hun auto’s, soms humoristisch:

“Todo por no estudiar” (“Alles om niet te hoeven studeren”)

…. en soms zelfs diepgaand en filosofisch:

“Si ves que progreso es porque trabajo” (“Als je me vooruit ziet gaan, komt dat omdat ik werk.”)

Land van de glimlach

Op een dag zat ik in het centro histórico van Mexico-Stad op een terras. Ik dronk koffie en las de krant. Terwijl mijn ogen gefixeerd waren op de pagina’s werd ik aangetikt door een Mexicaanse man. Hij droeg een vale blouse, een vuile broek met een aantal gaten erin en hij was blootvoets. Hij keek me een tijdje aan. Gedurende een moment dacht ik dat hij me om geld zou vragen. Maar een bijna tandeloze mond zei tegen mij: “Sonrisa caballero, eso vale mucho” ("Glimlach, kerel, dat is veel waard”), en langzaam liep hij van me weg.

Ik denk aan de albures en de calaveras, en aan het onderzoek dat ik doe. De memes die ik onderzoek zijn weer een heel andere humoristische uiting dan de ‘traditionelere’ vormen die ik in deze blog vluchtig heb belicht. En vaak is het verhaal erachter erg droevig, mensen die geen uitzicht zien in de huidige (politieke) realiteit. Toch blijven de mensen lachen, een van de weinige dingen die ze kunnen doen om uiting te geven aan hun ongemak. Zou het zo kunnen zijn dat het scala aan verschillende humorstijlen in Mexico verbonden is aan een instabiele situatie van armoede en geweld waar veel Mexicanen zich niet aan kunnen onttrekken? Wie weet. Ik kan nog veel leren van de Mexicanen, denk ik. Altijd blijven lachen, dat is het meest waardevol.

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.

Reacties