Latijns-Amerika in Beweging

Media

woensdag, 1 juni 2016 12:46

Carmen Aristegui: 'We moeten de boodschap verspreiden'

Alejandro Pintamalli
Vertaling: Stefanie Klaassen

'Ik weet niet of het in strijd met elkaar is om zowel journalist als activist te zijn', vertelt Carmen Aristegui, die onderstreept dat ze bovenal journalist is, maar stelt dat er bepaalde momenten zijn waarop het 'erg belangrijk is meer enthousiasme op papier te zetten' bij het uitoefenen van dit beroep in Mexico. Ze is een van de hoofdrolspeelsters van het Mexicaanse politieke debat in 2015 geweest en een van de vele slachtoffers van het onafhankelijke woord. Er zijn haar diverse obstakels in de weg geprobeerd te leggen, maar het is niet gelukt haar te laten zwijgen. In een speciaal interview voor El Toque, onderdeel van RNW, pakt Aristegui het debat over vrijheid van meningsuiting in Mexico weer op, evenals de discussie over lopende schulden van de autoriteiten, geweld tegen journalisten en andere informanten, de macht van de jonge generatie en de noodzaak 'het woord van de journalisten te verspreiden' over alle uithoeken van het land.

Wat is de fundamentele problematiek in Mexico op journalistiek gebied?
Aristegui: 'In Mexico zie je dat overheidsuitgaven, ondanks de fundamentele belofte de komende zes jaar streng toezicht te houden op de uitgaven van publiek geld aan de media, nog steeds volgens oude inzichten worden gedaan. Het overheidsgeld dat bestemd is voor de media wordt met name gebruikt voor het beboeten of straffen van deze media. En veel media in ons land zijn nou juist afhankelijk van dit overheidsgeld in hun overleven. Dit betekent dat de wel of niet kritische toon, de redactionele kleur van het medium, wordt bepaald door overheidsgeld.

Een andere verklaring voor het feit dat er geen openlijk vrije, onafhankelijke, kritische en meervoudige pers is, heeft te maken met een bepaalde machtsconcentratie van de media. Dit is evenmin gunstig voor onafhankelijke pers. Wanneer het gehele spectrum van de media in weinig handen is, en wat wordt uitgezonden op de televisie beperkt is en er geen concurrentie mogelijk is, is er geen impuls tot het produceren van kritische journalistiek. Een derde reden waarom de vrije pers onder druk staat - die ik eigenlijk als eerste had moeten noemen -, heeft te maken met het geweld in Mexico. Het heeft te maken met het feit dat de plekken waar je verslaggeeft, informeert of bekritiseert je als journalist wel eens het leven zou kunnen kosten. Er is daarom dus ook sprake van zelfcensuur, puur om maar te kunnen overleven.'

Op welke manier kunnen deze 'plekken' herwonnen worden? Hoe kan de civiele maatschappij invloed uitoefenen op deze dynamiek, die zo wijd verspreid aanwezig is in Mexico?
Aristegui: 'Het probleem is dat we een civiele maatschappij hebben die niet goed genoeg georganiseerd is. Er is een bepaalde heersende sociale energie die ervoor zorgt dat de maatschappij er niet in geslaagd is één te worden en zich te organiseren tegen verschillende zaken. Er bestaat geen participatiecultuur, omdat we zeventig jaar lang een en hetzelfde politieke model hebben gehad dat dit niet aanmoedigde. Zeventig jaar politiek paternalisme maakt dat de maatschappij politiek niet meer meedoet noch voldoende opkomt voor zijn rechten.'

Als er desondanks toch een actieve civiele maatschappij bestaat, in de vorm van de jonge generatie, waarom houdt men hier dan geen rekening mee?
Aristegui: 'Het beste dat er gebeurde tijdens de presidentiële verkiezingscampagnes, waaruit Peña Nieto als winnaar naar voren kwam, is het ontstaan van de beweging Yo Soy 132. Universitaire studenten organiseerden zich middels deze beweging en legden de vinger op de pijnlijke plek door te zeggen: 'Wij zijn tegen de kandidatuur van Peña Nieto, omdat zijn campagne een politieke besteding van publieke televisiegelden is.' Wat er bij Peña Nieto namelijk gebeurde, was dat hij via de televisie kandidaat werd gesteld. En dit zagen deze jongeren - wat wij eigenlijk allemaal ook zagen. Maar zij zagen het met vooruitziende blik en besloten zich te organiseren door het oprichten van de beweging Yo Soy 132. Een belangrijk moment was het bezoek van Peña Nieto aan de Universidad Iberoamericana, waar deze beweging, die jongeren op een slimme en speelse manier organiseerde tegen deze campagne, detoneerde.'

'Maar toen verscheen de 'dinosaurus' op het toneel. Iedere keer wanneer er een vreedzame manifestatie plaatsvond, werden de haviken vanuit de regering opgeroepen, om op te treden tegen degenen die als anarchisten werden gezien – maar dit niet zijn. Zo konden de vreedzame demonstraties met geweld verstoord worden en kon de maatschappij als vanouds weer stevig gecontroleerd worden door de autoriteiten. En zo gebeurde het – helaas gebeurde het. De jongeren zijn nog wel actief, blijven binnen deze beweging hun werk doen; zij blijven hun strijd op universiteiten en scholen voeren, maar op dit moment vertonen ze zich niet meer op straat. Waarschijnlijk verschijnen ze pas weer wanneer zich een nieuw ontstekingsmechanisme voordoet. Maar voor een autoritair politiek model als dat van Mexico bleek het helaas weer betrekkelijk makkelijk een studentenbeweging van het toneel te vegen.'

We hebben het idee dat in het binnenland de toehoorders zijn verdwenen en journalisten worden bedreigd. Op welke manier kan men bijdragen om een stem te geven aan de journalisten die het meest blootgesteld zijn aan onderdrukking en in de grootste uithoeken van het land werken?
'Wat betreft de journalisten waarbij het gelukt is nationaal bereik te hebben of waarbij de mogelijkheid bestaat toegang te krijgen tot meer informatie van een bepaald gevoelig thema, is het belangrijk toenadering tot hen te zoeken en ons te voegen bij wat zij daar doen en hun boodschap te verspreiden. Als een journalist of een medium een bepaald relevant onderzoek aan het verrichten is, moeten wij dit verwelkomen en massaal hierover berichten.'

'Een ander belangrijk aspect is internationale mediadekking. Dit is voor een land als Mexico essentieel. De structuren van de autoriteit zijn gevoelig of zelfs hypergevoelig wat betreft internationale aandacht. Het feit dat iemand als Juan Méndez, met internationaal aanzien, langskomt voor het onderwerp marteling in Mexico, dat hij een bezoek brengt en een informatiebulletin verzorgt over hoe algemeen de praktijk van het martelen in Mexico is, kon wellicht ook een willekeurig geïnformeerd persoon in Mexico zeggen, zonder dat dit enig effect heeft. Dus wanneer er een persoon met internationaal aanzien langskomt, die ontvangen moet worden, die voorzien moet worden van informatie, aan wie ze doorgang moeten verlenen om dingen te kunnen laten zien, en waarvan blijkt dat de informatie zo ernstig is als Juan Méndez deze presenteert, worden de autoriteiten in Mexico gedwongen te reageren. In dit geval gebeurde dit op een slechte manier, aangezien zij de verteller aanvankelijk in diskrediet brachten, maar het verhaal drong toch door dankzij de internationale aandacht. Zo vormen de internationale deskundigen op het gebied van Ayotzinapa een doorn in het oog voor de Mexicaanse regering, omdat deze mensen technisch vaardig zijn, onafhankelijk hun onderzoek kunnen doen, internationaal aanzien en erkenning genieten, kennis hebben van zaken, maar vooral omdat hun bijdrage een onverwachte wending kan geven aan de nationale berichtgeving, die louter is gebaseerd op alle ongeloofwaardige officiële onderzoeken van de Mexicaanse overheid.'

Carmen, voel jij je als het gaat om Mexico neer activist of journalist?
'Ik weet niet of het in strijd met elkaar is een journalist of activist te zijn, maar ik denk dat het belangrijk is de taak van een journalist continu goed voor ogen te hebben; dat we steeds een balans blijven vinden om goed te kunnen luisteren naar autoriteiten, activisten en politieke diversiteit. Om integer te blijven luisteren en geen onderdeel van het speelveld te worden. Dit laatste is echter soms moeilijk te vermijden. Als je ziet dat de werkelijkheid soms heel scheef is, duwen wij als journalisten met onze kritische blik net een beetje meer, of duwen we het debat zo dat mensen ook een rol kunnen hebben in de (re)organisatie van de maatschappij. Maar ik wil wat deze vraag betreft wel graag onderstrepen dat ik mijzelf als journalist zie. Ik communiceer als journalist over wat er gebeurt in Mexico, maar mijn activistische houding kan hier wellicht ook wat in doorschijnen. Er zijn genoeg momenten waarop ik denk dat in een land als Mexico het essentieel is net iets meer enthousiasme uit te dragen, net iets meer te duwen. Dat het van belang is te proberen dat als het om informeren en communiceren gaat, mensen hiermee ook aan te zetten om hun steentje bij te dragen voor wat betreft maatschappelijke participatie.'

Dit interview vond plaats tijdens het evenement: The Mexican Connection: Defending Mexico's Independent Journalism, op 14 november 2015 in Amsterdam. Bekijk het volledige debat waaraan Carmen Aristegui tijdens dit evenement deelnam.

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.