Latijns-Amerika in Beweging

maandag, 9 januari 2017 12:05

‘Chinga tu Madre EPN’

Door: Bas Dikmans

Politieke Realiteit en Facebookmemes in Mexico

Iedere jongere, opgegroeid in het ‘digitale tijdperk’, weet wat memes zijn. Het zijn internetbestanden, meestal foto’s, met over het algemeen een humoristische ondertoon. Of, zoals internetwetenschapper Patrick Davison het beschrijft: “Een internetmeme is een cultureel voorwerp, normaliter een mop, dat zijn invloed ontleent aan zijn verspreiding online.”

Het feit dat een meme vaak humoristisch is, zorgt er dus voor dat die toegankelijk is voor iedere persoon die het internet gebruikt, hoog of laag inkomen, man of vrouw, zwart of wit. Daarom dacht ik, waarom zou ik niet een masterscriptie schrijven waarin ik mijn interesse voor humor en sociale-mediastudies combineer met mijn liefde voor Mexico, en de (vaak online uitgevochten) pogingen van zijn inwoners om de politieke structuur van het land te democratiseren?

Sociale en Traditionele media   
#YoSoy132 en #YaMeCansé zijn bekende voorbeelden van Facebookactivisme in Mexico, maar misschien moet ik de groep Chinga tu Madre EPN (letterlijk: Ga je moeder neuken, Enrique Peña Nieto, de Mexicaanse president), waar ik onderzoek naar heb gedaan, even introduceren. Chinga tu Madre EPN is een groep met meer dan tweehonderdduizend leden, die werd aangemaakt na de laatste presidentiële verkiezingen. De meest voorname ideologische motivatie van de groep is om de hegemonie van de (in de woorden van de groep) ‘corrupte vetkuif Enrique Peña Nieto, gekozen president van Mexico 2012, te ondermijnen en met de grond gelijk te maken, door het gebruik van sociale media (in dit geval: Facebook) als een platform, en memes als een middel’.

Het voornaamste doel van mijn onderzoek was om te zien 1] wat voor een personen er betrokken zijn bij deze groep, 2] hoe het publiceren van memes verbonden is met de motivatie van de groep en 3] hoe dit alles resulteert in een alternatieve versie van politieke realiteit voor Mexicanen, alsook voor het land Mexico. Dit deed ik door de gedeelde memes te vergelijken met tv-reportages van TV Azteca en Televisa, de twee grote televisienetwerken in het land (samen goed voor 90 procent van de markt), en met artikels uit drie verschillende nationale kranten, de links-socialistische La Jornada, de centraal-politieke El Reforma en de conservatieve El Milenio. Ik wilde ontdekken hoe de Facebookgroep, door het delen en publiceren van memes, in verhouding staat tot de offline ervaringen die deze Mexicanen hebben met politieke realiteit in Mexico. Daardoor wilde ik te weten komen hoe online memes op Facebook verbonden zijn met de bredere context van het dagelijks leven in het land. Met andere woorden, hoe gebruiken memes humor op het internet om echt gevoelde politieke zorgen uit te drukken?           

Een geschiedenis van humor    
Voordat ik de bevindingen van mijn onderzoek zal prijsgeven, zal ik wat vertellen over de meest wijdverbreide ideeën over waarom we vaak zo hard lachen om grapjes. Kort gezegd, Plato beargumenteerde al in de tijd van de oude Grieken dat humor te maken heeft met ongerijmdheid, met verrassing of de overtreding van geaccepteerde patronen. Iets waarvan wij denken dat het abnormaal is, is niet te verzoenen met realiteit, en daarom laat het ons lachen. Neem bijvoorbeeld een clown: het uiterlijk, de manier van bewegen of het gedrag van een clown is compleet het tegenovergestelde van wat gezien wordt als normaal in het dagelijkse leven. Plato zou zeggen dat je om deze reden om een dergelijk figuur lacht. Daarnaast, bedacht Plato en na hem vele andere wetenschappers, lachen wij ook in situaties waarin wij onszelf boven iemand anders plaatsen (en bij uitstek iemand in een belangrijke en machtige positie). Met andere woorden, we halen anderen naar beneden om ons beter te voelen. Een derde assumptie over humor werd populair in de wetenschappelijke wereld ongeveer twee eeuwen later, toen het besef ontstond dat gelach ontstaat wanneer stress verdwijnt. We lachen, volgens deze theorie, over hele serieuze dingen, die ons emotioneel raken, in een poging om zorgen in een zonniger licht te zien.

Memes
Dit laatste idee was voor mij het punt van vertrek. Waar anders dan in Mexico, waar geweld een alledaags fenomeen is in veel delen van het land, waar studenten zomaar verdwijnen en waar narcos opereren, maar ook waar humor een dusdanig belangrijk aspect van het dagelijkse leven is, is de ontlading van stress door humor beter te bestuderen? Zie bijvoorbeeld de meme onder deze alinea, gepubliceerd in Chinga tu Madre EPN, in een context van lerarenprotesten tegen een overheid die haar grip op het nationale onderwijs wil versterken. Deze meme spot aan de ene kant met Peña Nieto en aan de andere kant toont het de voorkeur van de maker voor de protesterende leraren. Dus, terwijl Peña Nieto (die je hier ziet met de Mexicaanse Secretaris van Publieke Educatie, Aurelio Nuño Mayer) de hervormingen in het onderwijs verdedigde, en hierbij gesteund werd door de twee televisienetwerken, werden in de Facebookgroep elke vijf minuten (en wellicht nog wel vaker) dit soort memes gepubliceerd.

Afbeeldingvoorbeeld        
“Nuño, hoe gaat het plan om de leraren te criminaliseren?”
“Heel goed Peña, de media behandelen ze als misdadigers”

 

Hoe dan ook, humor is humor, en het komt vaak met weinig nuance. De meme beneden deze sectie laat een grappige manier zien om met ontevredenheid over Peña Nieto om te gaan, maar ook over de gehate voetbalclub Club América uit Mexico Stad (vergelijk het met Ajax in Nederland), en met Mexico-hater Donald Trump (die in 2017 president van de Verenigde Staten zal zijn, wat nog niet zeker was tijdens mijn veldwerk). Deze meme vernedert en degradeert de twee personen en de voetbalclub, gedurende een retorische competitie van reacties over wie het meest impopulair van allemaal is (ik zal je niet in spanning laten, het werd Peña Nieto, met een ruime voorsprong).

Afbeeldingvoorbeeld

“Met welk papier zou jij je k… afvegen?”

Deze twee memes laten al een belangrijke hypothese zien van mijn onderzoek. Memes in Chinga tu Madre EPN staan niet los van de realiteit, maar relateren juist op een actieve manier aan de discussies die gevoerd worden over het nieuws in de traditionele media. Met andere woorden, verschillende nieuwsthema’s en gebeurtenissen, groot en klein, die aandacht kregen op televisie of in de kranten kwamen ook geregeld terug in de groep. De CNTE-protesten en de race tussen Clinton en Trump voor het Witte Huis zijn hier voorbeelden van.

Het homohuwelijk en de verkiezingen van 5 juni
Een ander thema dat de leden op Facebook vaak bediscussieerden was Peña Nieto’s voorstel om het homohuwelijk te legaliseren. Vooral in mei en in het begin van juni waren er veel memes te vinden over dit thema, sommigen die het plan verdedigden en anderen die het demoniseerden. De gelegenheid werd soms door enkelingen gebruikt om Peña Nieto te bekritiseren en hem in een kwaad daglicht te zetten (ik heb eerder al aangegeven dat dit de belangrijkste motivatie is binnen de groep). Dit gebeurde door hem uit te beelden als een hoer, in een kort rokje, of met strakke kleding aan. Plato’s idee wordt zo in praktijk gebracht: lachen gebeurt wanneer personen met macht worden gedenigreerd.

Afbeeldingvoorbeeld

“Stop, in de naam van de wet”

Tijdens de statelijke verkiezingen op 5 juni warden er memes gedeeld in de groep, die direct relateerden aan corruptie, verkiezingsfraude en geweld. Deze memes verbonden deze thema’s met de PRI partij van Peña Nieto, maar ook met de PAN, die op deze dag de grote winnaar was. Aan de andere kant van de medaille was de groep loyaal aan Andres Manuel López Obrador en zijn linkse MORENA-partij. In Veracruz, bijvoorbeeld, werd de partij nipt tweede achter PAN-kandidaat Miquel Ángel Yunes Linares. Memes werden in de dagen voor 5 juni ook gebruikt om mensen te motiveren om naar de stembus te gaan, en te stemmen tegen de PRI en de PAN, en voor MORENA.

Afbeeldingvoorbeeld

“Genoeg gezeurd over de PRI op Facebook, wees intelligent, doe het in de stembussen deze zondag!!!”

Ayotzinapa, Casa Blanca en de Copa América      
Het Ayotzinapa-drama van september 2014 kwam ook vaak terug als een inspiratiebron voor memes in Chinga tu Madre EPN. De gebeurtenis is nog steeds een belangrijke mijlpaal voor leden van de groep, en nog steeds van groot belang om huidige politieke veranderingen te bekritiseren en af te keuren, zoals de hervormingen in het onderwijs. Door de desastreuze gebeurtenissen in Nochixtlán op 19 juni, bijvoorbeeld, te verbinden aan Ayotzinapa, werd Mexico’s bloedige realiteit benadrukt en hiermee won de afkeur van Peña Nieto aan kracht onder de groepsleden. De boodschap lijkt duidelijk: de groep zal nooit de verschrikkelijke dingen vergeven en vergeten, die gebeurd zijn onder de regering van Peña Nieto.

Afbeeldingvoorbeeld

“In Mexico doden ze de leraren, omdat ze de studenten al vermoord hebben”

Terwijl in de Verenigde Staten Donald Trump en Hilary Clinton elkaar in de haren vlogen, toonde in Mexico het thema van Peña Nieto’s Witte Huis de diepe afkeer tegen de president, en aan de andere kant, de steun voor journaliste Carmen Aristegui in haar pogingen om corruptie in het land aan het licht te brengen. In de groep was het thema voor een korte periode in juli een van de belangrijkste gespreksonderwerpen. Eens te meer was het duidelijk dat Peña Nieto niet vrijuit gaat door een simpel excuus. Het thema van Peña Nieto’s Casa Blanca laat de grote afwijzing tegen corruptie in Chinga tu Madre EPN zien.


Afbeeldingvoorbeeld

“EPN’s cynisme: alleen in Mexico wordt de corruptie van een president opgelost met een simpel pardon”


Ten slotte, terwijl de traditionele media, en vooral TV Azteca en Televisa, rouwden om het 0-7 verlies van de Mexicaanse ploeg tegen Chili in de Copa América, gebruikten de groepsleden het populaire spelletje voetbal om een oproep te doen over geweld en onveiligheid in het land. Degenen die de memes deelden probeerden een gewelddadige realiteit te adresseren in Mexico, en daarbij gaven ze aan dat het eigenlijk van de gekke is om je slecht te voelen over het verliezen van een voetbalwedstrijd, terwijl zoveel delen van het land te maken hebben met geweld en armoede.

 Afbeeldingvoorbeeld

“Terwijl in Mexico alles naar de klere gaat, huil jij voor een klotevoetbalclub, word wakker, Mexicaan…!!”

Chinga tu Madre EPN                                    
De memes in dit artikel zijn maar een kleine weerspiegeling van de data die ik gebruikt heb voor mijn scriptie. Ik denk dat het visuele aspect van memes, samen met het humoristische element, een hele complexe Mexicaanse realiteit kunnen omvormen tot een simpele ja- of neevraag; een eenvoudige keuze, ingebed in een diepere emotionele, politieke en maatschappelijke context van wantrouwen, corruptie en geweld in Mexico. Het delen van memes resulteert zo in alternatieve versies van politieke realiteit, gecreëerd door en voor Mexicanen. Door het gebruiken van memes als een gesimplificeerde versie van de realiteit vertekenen de leden van de groep de lopende discussies in de traditionele media. 
Je zou dus kunnen beargumenteren dat de groep hetzelfde doet als TV Azteca of Televisa, die een voorkeur hebben voor Peña Nieto en zijn overheid, namelijk dat ze een diepgaander debat over de Mexicaanse politieke realiteit proberen te frustreren.

De memes die gedeeld worden in Chinga tu Madre EPN zijn echter een roep om verandering tegen de richting die het land inslaat onder leiding van de PRI-partij en Peña Nieto. Ze zijn weinig kritisch, maar ingebed in een massieve context van protest en mobilisering door andere Mexicaanse sociale media groepen. Chinga tu Madre EPN komt niet met een nieuwe, revolutionaire manier van denken om het land naar betere tijden te leiden, en de groep levert ook geen substantiële en goedgeformuleerde argumenten om Peña Nieto’s overheid onderuit te halen. De leden doen niks meer en niks minder, dan te zeggen: “Chinga tu Madre, Enrique Peña Nieto!”.


Verwijzingen:
Davison, P. (2012). The Language of Internet Memes. In: M. Mandiberg (ed.), The Social Media Reader           (pp.120-134). New York, USA: New York University Press

 

      

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.