Latijns-Amerika in Beweging

Politiek

dinsdag, 6 december 2016 17:01

Feministe Celiberti: 'Links, ten opzichte waarvan?'

Door: Anna Ensing

De Uruguyaanse feministe Lilian Celiberti richt haar pijlen op de Latijns-Amerikaanse regeringen die zich links noemen. Onder deze regeringen zijn seksuele en reproductieve rechten vooral achteruit gegaan. Links verbreedt onze vrijheid, stelt Celiberti, terwijl deze regeringen ons beperken.

“Wat betekent het vandaag de dag om ‘links’ te zijn in Latijns-Amerika?” Het is de vraag die de feministe Lilian Celiberti zich stelt bij het analyseren van de Latijns-Amerikaanse politiek.

Want “onder de zelfde noemer van ‘linkse regeringen’ vallen zowel minimalistische projecten zoals de Concertación (een coalitie van centrumlinkse partijen, nvdr) in Chili; conservatieve allianties met een autoritaire praktijk zoals die van het Frente Sandinista in Nicaragua; het strijdlustige socialisme van de regering in Venezuela, of de vooruitgang in rechten die in Uruguay plaatsvond.”

Deze algemene term ‘links’, die in werkelijkheid gekenmerkt wordt door zoveel verscheidenheid, is volgens Celiberti een obstakel. Een obstakel om autoritaire en conservatieve politiek te onderscheiden van democratische experimenten, al dan niet met beperkingen.

En dit brengt ook nieuwe uitdagingen en spanningen mee voor de feministische beweging in Latijns-Amerika. De regeringen en partijen binnen het brede spectrum dat ‘links’ heet, verschillen ook in hun opvattingen over seksuele en reproductieve rechten, emancipatie en vrijheid.

Lilian Celiberti (1949) is een Uruguayaanse feministe. Haar jarenlange strijd voor vrouwenrechten moest ze in de jaren zeventig bekopen met haar vrijheid toen de militaire dictatuur in Uruguay haar ontvoerde, martelde en gevangennam. Nu coördineert ze de feministische organisatie Articulación Feminista Marcosur en het collectief Cotidiano Mujer in Uruguay.

Beschuldigd van verraad

In haar artikel “Izquierda ¿con respecto a qué?” analyseert ze welke plek concepten als vrijheid en emancipatie innemen in de huidige linkse politiek van Latijns-Amerika. Ze richt zich daarbij vooral op seksuele en reproductieve rechten, in het bijzonder het recht op abortus.

De strijd om het recht om een ongewenste zwangerschap te beëindigen is volgens Celiberti, samen met de strijd van milieuactivisten, één van de terreinen met de meeste spanningen met de huidige regeringen. Voorbeelden uit Latijns-Amerikaanse landen illustreren haar pessimistische conclusie.

Zo legde in oktober 2013 het Ecuadoriaanse parlementslid Paola Pabón, met steun van 20 collega’s van Correa’s Alianza Pais, een voorstel neer om abortus te decrimimaliseren in geval van verkrachting. Correa beschuldigde Pabón en haar medestanders vervolgens van verraad en beval zijn partij om tegen te stemmen. De initiatiefneemster mocht 30 dagen lang niet meedoen aan wetgevende taken en niet meer publiekelijk over het thema praten. Daarmee was het thema van tafel.

Alleen Uruguay hervormde wetgeving

Nicaragua voerde in 2007 een totale strafbaarstelling van abortus in, zelfs wanneer de moeder het risico loopt te sterven, en ook in El Salvador is de situatie van vrouwenrechten dramatisch. Volgens de Burgerorganisatie voor Decriminalisering van Abortus zitten veel vrouwen, die tijdens hun zwangerschap noodingrepen hadden, in de gevangenis. Ze worden verdacht een abortus te hebben opgewekt en zijn vervolgens veroordeeld voor moord.

Kortgezegd zijn de seksuele en reproductieve rechten in de periode tussen 2009 en 2014 weinig vooruit gegaan in Latijns-Amerika. In Nicaragua, El Salvador en sommige Mexicaanse staten verhardde de positie. De meerderheid van de landen behield de bestaande wetten, alhoewel deze in strijd met de rechten van de vrouw zijn.

Slechts één land, dat was Uruguay, hervormde haar wetgeving rondom het thema richting een liberale en mensenrechtenpositie. Sinds oktober 2012 hebben Uruguyaanse vrouwen in de eerste twaalf maanden van hun zwangerschap de mogelijkheid om deze te beëindigen.

Minachting voor bewegingen die vragen stellen

Volgens Celiberti zetten de ‘linkse’ regeringen de feministische beweging uit hun linkse kamp. Hetzelfde gebeurt met de milieubeweging en de inheemse beweging. Letterlijk zegt zij: “We vechten met een linkse politiek die ons het ‘huis’ uitzet als we haar bekritiseren, en ons naar rechts stuurt, of tot wezen maakt.”

“De regeringen hebben een zekere minachting voor bewegingen en intellectuelen die vragen stellen, meer democratie eisen, meer coherente politiek willen en culturele verandering.”

De verdeeldheid die binnen links over dit thema bestaat, komt de rechtse en fundamentalistische politiek, die van oudsher tegen het recht op aburtus zijn, ten goede. Celiberti pleit daarom voor een kritisch links kamp dat deze thema’s weet te bediscussiëren. Maar, zegt zij, binnen de huidige politieke elite lijken er nog geen leiders te bestaan die dit op zich nemen.

Seksuele en reproductieve rechten blijven achter

Ondanks de belangrijke veranderingen die de Latijns-Amerikaanse regeringen van de laatste decennia hebben bereikt, zoals het terugbrengen van armoede, met positieve gevolgen voor veel vrouwen, blijven seksuele en reproductieve rechten in Latijns-Amerika achter. Voor Celiberti staat het recht op abortus symbool voor deze gebrekkige vrouwenrechten.

Het is het thema waarover de feministische beweging in Latijns-Amerika het meest eensgezind is. Over de economische ontwikkeling en groei, als middel van linkse regeringen om meer ongelijkheid te bestrijden, is meer verdeeldheid. Celiberti ondersteunt de visie van ontwikkeling waarbij natuurlijke hulpbronnen worden uitgebuit niet. “We moeten een andere weg inslaan, waarbij we meer in contact staan met de natuur”.

Celiberti besluit haar artikel met haar opvatting van links. En dat is niet wat zij terug ziet in de meeste Latijns-Amerikaanse regeringen die zich links noemen. Het is een een seculier en democratisch links, dat zichzelf blijft bevragen, dat machtsverhoudingen verandert, dat de natuur respecteert, en dat in plaats van onze persoonlijke vrijheid te beperken, deze juist verbreedt.

 

Dit artikel is gebaseerd op het artikel ‘Izquierda ¿con respecto a qué?’ van Lilian Celiberti en op een eerder interview met haar in Pueblos. Het artikel maakt deel uit van het boek ‘Rescatar la esperanza. Más allá del neoliberalismo y el progresimo’, van de Spaanse organisatie Entrepueblos, waarin verschillende Latijns-Amerikaanse academici en activisten hun interpretatie geven aan de zogenaamde ‘ruk naar links’. Noticias publiceerde enkele artikelen op basis van dit boek. Het volledige artikel van Celiberti is hier in het Spaans te lezen.

Lees ook de andere artikelen over het boek:

Meer informatie over Lilian Celiberti 

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.