Latijns-Amerika in Beweging

Economie

maandag, 31 maart 2014 12:34

Inclusieve financiering is het nieuwe 'buzzword'

Letty Reimerink

In de documentaire Disruption laat de Amerikaanse regisseuse Pamela Yates zien dat zelfs de allerarmsten in staat zijn om te sparen. Zij volgt de idealistische economen van de Fundación Capital die hard werken aan het opzetten van spaarprogramma’s en slimme manieren om vrouwen kennis bij te brengen over financiële diensten. En zij laat vrouwen aan het woord in onder meer Brazilië, Peru en Colombia die door de spaarprogramma’s niet alleen leren met geld om te gaan, maar ook een gevoel van eigenwaarde opbouwen en deels uitgroeien tot échte leiders of ondernemers. De Colombiaanse econome Any Benitez was samen met één van deze nieuwe vrouwelijke leiders, Agripina Perea Valencia, in Nederland voor het Movies That Matter Festival waar de film vertoond werd.

De oplossing ligt bij vrouwen
“Armoede heeft het gezicht van een vrouw”, is een van de openingszinnen van de documentaire. Zij worden nu eenmaal vaker getroffen door extreme armoede dan mannen. Ze verdienen minder dan mannen en staan er als gevolg van oorlogen en geweld vaker alleen voor. Maar gelukkig ligt ook de oplossing bij hen. Veel spaarprogramma’s in Latijns-Amerika richten zich exclusief op vrouwen. Zij kunnen beter op de kleintjes letten en verdrinken hun geld minder snel in de kroeg.

Dat heeft ook Yves Moury door, de Belgische oprichter van Fundación Capital. Zelf komt hij uit de financiële wereld, waar hij zich jarenlang intensief heeft beziggehouden met microkredieten, maar daarin ligt volgens hem niet de oplossing. “Micro of niet; het blijven schulden”, zegt hij in de film. Het lijkt een radicale omslag in denken. Zelfs koningin Máxima, toch ooit de koningin van de microkredieten, praat opeens over inclusieve financiering.

Any Benitez, één van de gedreven economen van de Fundación Capital heeft een verklaring voor deze nieuwe ontwikkeling. “Microkrediet is niet de oplossing voor de allerarmsten, zij die gewoon van dag tot dag proberen rond te komen. Microkrediet is meer voor kleine ondernemers, dat is de laag die daar net boven zit. Aan microkredieten zitten bovendien allerlei eisen verbonden en daarmee is het per definitie een systeem dat mensen uitsluit. Wat wij nastreven, is toegang tot financiële diensten voor iedereen, dus ook de allerarmsten. We willen dat deze vrouwen in hun eigen naam een bankrekening kunnen openen, een bankpas krijgen en gebruik kunnen maken van andere diensten die de bank te bieden heeft”, aldus Benitez. Agripina Perea Valencia vult haar aan: “Het gaat ook om eigenwaarde. Het gevoel dat ze gelijk zijn aan anderen en net zo veel recht hebben op een correcte bejegening bij de bank als anderen.”

Dat vrouwen in staat zijn te sparen, blijkt al uit het eerste voorbeeld in de film. Een kleinschalig project in de Andes van Peru. Zo’n 6.000 vrouwen deden mee aan het spaarproject en na vier jaar bleken ze gemiddeld € 227.- per persoon gespaard te hebben. Het kan dus, zelfs als mensen het gevoel hebben dat ze helemaal niets hebben om te sparen. Daarvoor is wel een begeleidend programma nodig, dat mensen leert hoe ze bijvoorbeeld op elektra kunnen sparen. Via een app op een tablet leren de vrouwen hoe ze een rekening kunnen openen en hoe ze met een bankpas geld uit een automaat kunnen halen. Deze tablet komt natuurlijk niet uit de lucht vallen. Het wordt gesponsord door Citi Group, een grote Amerikaanse financiële instelling. Een woordvoerder van Citi Group laat er in de film geen twijfel over bestaan: veel klanten met weinig geld zijn voor een financiële instelling veel interessanter dan weinig klanten met veel geld. De armen van Latijns-Amerika zijn immers de toekomstige afnemers van allerlei financiële producten.

Op de vraag aan Benitez of ze niet bang is dat de mensen dan alsnog in de schulden raken als de bank hen allerlei kredieten en ingewikkelde financiële producten wil verkopen, antwoordt ze: “Natuurlijk is dat een risico, maar wij doen er alles aan om mensen weerbaar te maken, ze te leren hoe ze met geld om kunnen gaan en wat het voor ze betekent als ze een krediet opnemen. We proberen volwassen, weerbare consumenten van ze te maken”.

Schaal is doorslaggevend
Met kleinschalige projecten om mensen toegang te geven tot financiële dienstverlening help je misschien een paar families, maar help je niet de armoede de wereld uit. Dat beseften ook de economen van de Fundación Capital. Om echt tot een substantiële schaal te komen, is samenwerking met de overheid noodzakelijk. Overheden in Latijns-Amerika hebben vaak subsidieprogramma’s voor de allerarmsten. Zo is er in Brazilië het programma Bolsa Familia, dat families met kinderen een maandelijkse subsidie geeft, mits ze hun kinderen naar school sturen. Ook in Colombia loopt een vergelijkbaar programma.

Yves Moury geeft in de film duidelijk aan dat hij in een lastige rol zit. “Je moet de samenwerking zoeken met regeringen, maar tegelijkertijd wil je ook je onafhankelijkheid als adviseur bewaren.” Toen hij in 2005 bij de Colombiaanse regering langs ging, kreeg hij aanvankelijk nul op het rekest. Benitez vertelt: “Vrouwen een spaarrekening geven, dat was echt een schande en zou families kapot maken, was toen de overtuiging. Er was een paar jaar nodig om het idee te laten rijpen en uiteindelijk is ook de Colombiaanse regering overstag gegaan.”

Inmiddels zijn in veel landen verbindingen gelegd met subsidieprogramma’s en dat heeft tot een enorme schaalvergroting geleid. In Colombia alleen al zijn er nu 2,3 miljoen vrouwen die via dit programma een bankrekening hebben geopend.

Van desplazada tot rolmodel
Agripina Perea Valencia is één van hen. Zij werd tot twee keer toe verdreven uit haar geboortedorp in het westen van Colombia; eerst door de FARC en later door de paramilitairen. In 1999 kwam ze uiteindelijk met haar vier kinderen in Cartagena terecht. Het spaarprogramma bood haar een weg uit een uitzichtloze situatie. Binnen negen maanden had ze genoeg gespaard om haar droom van een eigen restaurant te verwezenlijken. Ze verzorgt goedkope en voedzame maaltijden voor verschillende groepen in de gemeenschap, waaronder kinderen van werkende vrouwen. Maar ze doet veel meer. Agripina: “Ik werk meestal tot een uur of twee en dan ga ik op pad om andere vrouwen te helpen. Ik hou van het sociale, van de contacten met anderen.”

Agripina heeft uitgebreide uitleg gehad over hoe financiële dienstverlening werkt en reist nu als activiste het land rond om andere vrouwen, maar ook de politiek te overtuigen van het belang van inclusieve financiering. Op de vraag of ze niet zelf de politiek in wil om dingen te veranderen, antwoordt ze stellig ‘nee’. Politiek wordt in Colombia nog steeds sterk geassocieerd met machtsmisbruik en corruptie. Volgens Benitez is Agripina wel degelijk een soort van politica, ook al hoort ze niet tot een partij. “Ze behartigt de belangen van velen, inspireert mensen, praat met politici en is ook niet bang haar mening te zeggen”, ligt de econome toe. “Ze is een activiste, maar wel met een goed politiek gevoel”, concludeert zij.

Via haar en vele andere activistes wordt het hebben van een bankrekening voor steeds meer mensen de gewoonste zaak van de wereld. Alleen door de kapitalistische verworvenheden te verbinden aan de grote massa, die tot nu toe aan de zijlijn stond, zullen we een kans hebben om echt iets aan de armoede te doen, is de stellige overtuiging van Yves Moury.

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.