Latijns-Amerika in Beweging

Mensenrechten

maandag, 21 maart 2016 18:50

'Hun doel was angst te zaaien. En daar zijn ze in geslaagd'

Interview met Bernardo Ruiz en Consuelo Morales

In Mexico zijn sinds 2007 meer dan 23.000 mensen verdwenen. En dit zijn slechts de officiële cijfers. Volgens mensenrechtenactivisten en journalisten liggen de werkelijke aantallen veel hoger. The Kingdom of Shadows vertelt het verhaal van een van hen, Consuelo Morales, een 67-jarige non die in de noordelijke stad Monterrey families bijstaat van mensen die in de Mexicaanse drugsoorlog zijn verdwenen of vermoord.

Daarnaast laat de film een speciaal agent drugsbestrijding aan de Amerikaans-Mexicaanse grens en een voormalig drugssmokkelaar aan het woord. Met hen confronteert filmmaker Bernardo Ruiz je meteen met heersende vooroordelen: de rijkelijk getatoeëerde Hagelsieb, zoon van illegale immigranten uit Mexico, rijdend op een Harley, is geen narco, maar federaal agent. De blanke Donald Ford, nu boer in Texas, smokkelde marihuana de VS in.

Aan de hand van deze drie personages schetst Ruiz een indringend en persoonlijk beeld van het leed dat de jammerlijk falende oorlog tegen drugs in Mexico met zich meebrengt. Noticias sprak met Consuelo Morales en regisseur Bernardo Ruiz tijdens het Movies That Matter festival in Den Haag.

Perspectief

Al in zijn vorige film El Reportero (2012) besteedde Ruiz aandacht aan het drugsgeweld en de corruptie in Mexico. “Door El Reportero kwam ik in contact met veel onderzoeksjournalisten en allemaal spraken ze over de gedwongen verdwijningen die op grote schaal plaatsvinden. De naam van Consuelo werd vaak genoemd, dus ik wist ‘bij haar moet ik beginnen’,” vertelt Ruiz. “Het is een afschuwelijke tactiek”, vertelt Consuelo. “Na het martelen en de moord volgt de verdwijning, zodat elk rafeltje bewijs dat ons bij de waarheid zou kunnen brengen vernietigd is. Hun doel was angst zaaien. En daar zijn ze in geslaagd.”

Ruiz wilde met deze film een andere weg in slaan. “Er is al veel gemaakt over dit thema. Maar films en series zoals Narcos op Netflix (over het leven van Pablo Escobar, red.) of de film Sicario (2015) buiten het thema uit zodat het entertainment wordt en zelfs sommige documentaires maken zich hier schuldig aan. Ze gaan niet de diepte in, zijn niet kritisch genoeg vind ik. Ik wilde juist, aan de hand van twee of drie personen, fragmenten van deze oorlog laten zien, vanuit hún perspectief. Het verhaal is sterker als ik er buiten blijf", aldus de regisseur.

“Dat vind ik het mooie van deze film”, vult Consuelo aan. “Het vertelt het verhaal van drie heel verschillende personages, die elk op hun eigen manier geraakt worden door het geweld, zonder daar een oordeel over te vellen. Hierdoor draagt de film bij op twee heel belangrijke vlakken: het zichtbaar maken van de problematiek in Mexico, en het laat de families zien dat iemand hen gelooft.” Want ook al weten ngo’s en activisten veelal wat er gaande is in Mexico, veel Mexicanen weten dat niet. Enerzijds omdat veel mensen er bij gebaat zijn dat het grote publiek het niet weet, anderzijds omdat ze het niet wíllen weten. Ruiz: “Veel mensen ontkennen wat ik laat zien in de film. Of vragen zich af waarom we er over moeten praten als het toch iets uit het verleden is.”

Risico

Toch blijft de mening van Ruiz niet volledig buiten beeld. De drugsoorlog faalt, de gevolgen zijn desastreus. De schuldige vinger in de documentaire wijst richting ex-president Felipe Calderón. Sinds zijn aantreden in 2006 is de strijd verhard. Drugssmokkelaar Donald Ford zegt dat je elkaar voor die tijd op je woord vertrouwde, aan de handel kwamen geen wapens te pas. En Consuelo merkt op dat met wanneer Calderon in militairen inzet in Monterrey het aantal verdwijningen en mensenrechtenschendingen juist toeneemt. Ruiz: “De situatie begint dan steeds meer te lijken op die van Argentinië en Chili tijdens hun militaire dictaturen, waarbij veiligheidsdiensten en militairen verantwoordelijk waren voor de gedwongen verdwijningen. Daarvóór had men het uitsluitend over de georganiseerde misdaad, en niet over de betrokkenheid van de overheid.”

Consuelo vervolgt: “Zelfs op internationaal niveau wordt Mexico aangesproken op haar strategie van militarisering van de samenleving. De Hoge Commissaris voor de Rechten van de Mens heeft bevestigd dat met de militairen in het straatbeeld de onveiligheid toeneemt.”

De Mexicaanse regering trekt zich echter steeds minder aan van buitenlandse kritiek en blijft volhouden dat de oorzaak van alle problemen bij de drugskartels ligt. “Maar de narcos kunnen blijven opereren omdat de overheid dat toelaat,” schampert Consuelo. “Met Peña Nieto (aangetreden in 2012, red.) is er in het discours wel iets veranderd, maar niet in de praktijk. Controle blijft het voornaamste doel, en niet het welzijn van de burgers. En dus gaat de militarisering door. Het ergste is: een groot deel van de Mexicanen is het hier mee eens.”

Hoop

Kingdom of Shadows schetst een beeld van hoe drie levens geraakt worden door een keiharde en gewelddadige realiteit die soms ook uitzichtloos lijkt. Federaal agent Hagelsieb zegt in de film: “Ik hield mezelf voor de gek dat ik effectiever kon zijn door achter drugshandelaars aan te gaan. Maar hoe meer ik er naar kijk, we zijn allemaal pionnen in een spel”. Toch slaagt Ruiz er in je met een beetje hoop de bioscoopzaal te laten verlaten. De regisseur laat niet alleen het enorme verdriet zien waar Consuelo en de families die zij bijstaat mee te maken krijgen, maar ook hun kracht, weerbaarheid en moed.


Kingdom of Shadows
Regie: Bernardo Ruiz
Mexico, Verenigde Staten, 2015
73 min, Spaans en Engels gesproken, Engels ondertiteld

Te zien tijdens Movies that Matter, Den Haag:
ma 21 maart, 21.00 (met na afloop een nagesprek met Consuelo Morales en Bernardo Ruiz)
di 22 maart, 15.30

CEDLA, Amsterdam
wo.25 maart, 15:30 (met na afloop een nagesprek met Consuelo Morales)

Bekijk de trailer:

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.