Latijns-Amerika in Beweging

Mensenrechten

dinsdag, 22 maart 2016 22:28

Paramilitarisme vergiftigt vredesproces Colombia

Terwijl het huidige vredesproces volop in de schijnwerpers staat, wordt er ondertussen maar weinig aandacht besteed aan een minstens zo belangrijk fenomeen: namelijk het paramilitarisme. Dit is opvallend omdat de paramilitairen, in de loop van de tijd getransformeerd tot een van de machtigste illegale groeperingen van Colombia, een serieuze barrière vormen voor de ontwikkeling van de vrede.

De geboorte van het paramilitarisme

De opkomst van het paramilitarisme vindt haar oorsprong in de jaren 60’. Met de ley 48, een in 1965 doorgevoerde wetswijziging, ontstond er ruimte voor het ontstaan van zelfverdedigingsorganisaties. Deze nieuwe wet moet binnen de context van La Violencia worden geplaatst, een periode van extreem geweld waar de regering totaal geen antwoord op had. Het doorvoeren ervan liet deze onmacht overduidelijk zien. Het is daarom ook niet voor niks dat de ley 48 een jaar na het ontstaan van de FARC (1964) tot stand kwam.

Deze zelfverdedigingsorganisaties bestonden niet uit burgers die criminaliteit bestreden, maar uit groepen die door het gebruik van geweld de status quo bewaakten. Hierbij fungeerden paramilitairen als een soort van illegale arm van het Colombiaanse leger. In de loop van de tijd zouden deze zelfverdedigingsorganisaties zich daarnaast ontwikkelen tot troepen die de privébelangen van bepaalde groepen tegen de guerrilla’s beschermden. Tot deze beschermde lieden behoorden niet alleen grootgrondbezitters en vee-eigenaren, maar ook drugshandelaars. Deze laatste groep zorgde overigens voor een enorme versterking van de paramilitairen.

In de strijd tegen de guerrilla’s werden burgers, die slechts hervormingen eisten, zonder pardon vermoord. Volgens een rapport van het Internationale Comité van het Rode Kruis zouden paramilitairen verantwoordelijk zijn voor evenveel bedreigingen, gedwongen verplaatsingen en verdwijningen van burgers als het hele gewapende conflict tussen de FARC en de Colombiaanse staat in haar totaliteit.

Parapolitica

Tijdens de regeertermijn van Álvaro Uribe Vélez (2002-2010) zouden de banden tussen de staat en de paramilitairen alleen maar sterker worden aangehaald. Deze verstrengeling staat ook wel bekend als de parapolitica. Bij de parapolitica oefenden paramilitairen macht uit op politici door ze lucratieve voorstellen te doen in ruil voor samenwerking. Ongeveer 85 procent van de parlementsleden die Uribe steunden hadden dan ook korte lijntjes met de paramilitairen.

In 2004 is er onder leiding van Uribe een vredesakkoord gesloten tussen de staat en paramilitairen. Met het demobilisatieproces moest er een einde komen aan het paramilitarisme. Dit is echter volledig mislukt: gezien de parapolitica, politiek die vandaag de dag nog steeds bedreven wordt, zijn er maar weinig échte maatregelen genomen. Zo was de mate van straffeloosheid binnen het vredesproces extreem hoog. Deze straffeloosheid heeft ervoor gezorgd dat de machtsstructuren van de paramilitairen nagenoeg onaangetast zijn gebleven. Volgens Human Rights Watch zijn de paramilitairen tot op de dag van vandaag in minstens 24 van de 32 Colombiaanse departementen aanwezig. Men vermoedt zelfs dat het paramilitarisme zich in een nieuwe ontwikkelingsfase bevindt.

Daarnaast maakt deze groep zich, volgens Human Rights Watch, nog steeds schuldig aan mensenrechtenschendingen. Zo zijn onder andere mensenrechtenactivisten en vakbondsleden niet zelden het slachtoffer van paramilitaire acties. Ook worden gemeenschapsleiders, die weigeren de door paramilitaire gegeven orders op te volgen, bedreigd en onder druk gezet.

Criminele bendes?

Tegenwoordig wordt er niet langer gesproken over ‘paramilitairen’, maar over BACRIM (Bandas Criminales Emergentes), wat zoiets als criminele bendes betekent. Deze door Uribe geïntroduceerde term wordt vooral gebruikt om de indruk te wekken dat paramilitairen niet meer bestaan. Maar de term en het idee erachter ten spijt, deze ‘BACRIM’ hebben exact dezelfde structuren en opereren op precies dezelfde manier als de paramilitairen. In de praktijk komt het dus op hetzelfde neer. Dus welke term men ook gebruikt, volgens Human Rights Watch mag de impact van deze groepen niet worden onderschat. Voor het aannemen van een laconieke houding vormen zij een veel te grote bedreiging wat betreft de mensenrechtensituatie in Colombia.

Het gebied wat uiteindelijk het meest onder dit paramilitaire geweld te lijden heeft, is de Pacifische zone van Colombia. Paramilitaire groepen als de Urabeños en de Empresa oefenen op dit gebied enorm veel macht uit. Vanwege het gevaar dat dit met zich meebrengt zijn er duizenden mensen op de vlucht geslagen. De VN schat het aantal interne vluchtelingen op zo’n 3000. Deze schrijnende situatie stelt opnieuw het onvermogen, of wellicht de onwelwillendheid, van de Colombiaanse staat aan de kaak, wanneer het gaat om het garanderen van de veiligheid van haar burgers.

Het vredesproces met de Farc

Een paar dagen geleden beschuldigde de Farc de paramilitairen ervan dat zij vijf mensenrechtenactivisten zouden hebben vermoord. Volgens de Farc vormen de paramilitairen een groot gevaar voor het lopende vredesproces met de Colombiaanse regering. De huidige situatie in Colombia lijkt complexer te worden. Of er nou een vredesakkoord zal worden gerealiseerd of niet, het paramilitarisme zal blijven bestaan. Zij vormen dan nog steeds een te grote barrière voor de ontwikkeling van de vrede in Colombia. Wat in het begin niets meer was dan een kleine groep van personen die privébelangen beschermden, is in de loop van de tijd uitgegroeid tot een zeer machtige organisatie. De Colombiaanse staat heeft dit proces ongeremd laten plaatsvinden. Zolang de paramilitairen zich blijven expanderen, zal de strijd om de monopolie op geweld en natuurlijke bronnen zich blijven voortzetten.

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.