Latijns-Amerika in Beweging

Bron: Facebookgroep Chinga tu Madre EPN
zondag, 19 juni 2016 17:08

Voetbal, een gevaarlijk spelletje

Door: Bas Dikmans

De Copa América als Mexicaanse zoethouder?

In het jaar 1519 kwam de Spaanse deserteur Hernán Cortés aan in Tenochtitlán. Enkele maanden eerder had de ex-gouverneur van Cuba met een aantal soldaten het eiland verlaten om op zoek te gaan naar goud en andere rijkdommen. De edelman sloeg daarmee de bevelen van de Spaanse kroon in de wind en vertrok naar het noorden, naar een tot dat moment (vanuit Europees perspectief) onontdekt continent. En zo kwam hij aan in Mexico. In Tenochtitlán, de precolumbiaanse naam voor Mexico-Stad, trof hij een bruisende metropool aan met meer dan 200 duizend inwoners, onvergelijkbaar met welke 16e eeuwse Europese stad dan ook.

De trotse heerser Moctezuma II regeerde hier over een welvarend rijk, dat zich uitstrekte van de Atlantische kust in het oosten tot aan de stille oceaan in het westen. Een soldaat in de gelederen van Cortés, genaamd Bernal Díaz del Castillo, hield van de reis een dagboek bij en beschrijft de aankomst in de gemeenschap Iztapalapa, gelegen in de periferie van het grote Tenochtitlán, in een van zijn kronieken:

“Y después que entramos en aquella ciudad, de la manera de los palacios donde nos aposentaron, de cuán grandes y bien labrados eran, de cantería muy prima, y la madera de cedros y de otros buenos árboles olorosos, con grandes patios y cuartos, cosas muy de ver, y entoldados con paramentos de algodón.”

(“En nadat we waren aangekomen in deze stad, de stijl van de paleizen waar we verbleven! Hoe groot en degelijk gebouwd, bestaand uit ruwe stenen, cederhout en hout van andere fijn ruikende bomen, met grote binnenplaatsen en kamers, indrukwekkend om te zien, en alles bedekt met katoenen borduursels.”)

Juego de pelota

Lopend door deze enorme metropool moet onze vriend Díaz del Castillo ook de sportvelden gezien hebben, omringd door stenen tribunes, waar zowel het gewone volk als het hof van Moctezuma zo en nu dan bijeen kwam om te genieten van een goede pot. Tegenwoordig weten we niet meer veel van de sport die populair was in de bloeiperiode van Tenochtitlán. Archeologen en antropologen scharen het tegenwoordig onder de simpele, doch adequate, verzamelnaam juego de pelota (balspel), en in veel van de pre-Spaanse ruïnesteden verspreid over Mexico vind je nog steeds de restanten van de primitieve voetbalstadions uit de Meso-Amerikaanse oudheid. Waarschijnlijk probeerde men door het spelen van dit spel conflicten over grondgebruik, betaling van belasting of handel op te lossen. In sommige delen van Mexico (vooral in het zuiden) en in Guatemala wordt trouwens tegenwoordig nog steeds aan een nazaat van de juego de pelota gedaan, luisterend naar de naam ulama, een spel dat verrassend veel gelijkenissen heeft met volleybal, maar dat zonder net gespeeld wordt.

Had Díaz del Castillo, Cortès of Moctezuma kunnen bedenken hoe de situatie er een grove vijfhonderd jaar later uit zou zien? De cederhouten paleizen met de grote binnenplaatsen hebben door de eeuwen heen plaatsgemaakt voor moderne bedrijfspanden, rijtjeshuizen en compacte flatgebouwen. In sommige delen van de stad, zoals het centro histórico, of de zuidelijke wijken Coyoacán en San Ángel, zijn vooral nog veel Spaanse koloniale huizen te bezichtigen, een erfenis van Cortés, wiens soldaten Tenochtitlán in 1521 met de grond gelijkmaakten. Van Moctezuma’s grote weelde is anno 2016, op de grotendeels in tact gebleven ruïne van de templo mayor op het Zócalo, het centrale plein van Mexico-Stad, na, niet meer veel te zien.

En de juego de pelota heeft in Mexico plaatsgemaakt voor een andere balsport.

Voetbalgekte

Deze maand is het hele land in de ban van de Copa América. Het voetbaltoernooi, dat dit jaar zijn centenario (de honderdste verjaardag) viert en in de Verenigde Staten gehouden wordt, beslist wie zich voor de komende jaren kampioen van de twee continenten (zowel landen als noord-, midden- en zuid Amerika doen mee) mag noemen. Het toernooi is nu een kleine twee weken bezig en helaas kwam deze blog te laat om Mexico’s goede reeks in het toernooi uit te lichten. Met twee overwinningen en een gelijkspel werd het land eerste in een groep met Uruguay, Jamaica en Venezuela, maar in de kwartfinale bleek het sterke Chili zaterdagavond vele maten te groot en el tri werd gekleineerd. De eindscore: 0-7.

Via de sociale media, echter, worden andere meningen geuit over de Mexicaanse voetbalgekte. Door middel van mijn onderzoeksthema, memes (beeldgrappen over de actualiteit; zie afbeeldingen), herinneren veel mensen mij eraan dat, terwijl in de tijd van Moctezuma sport gebruikt werd als middel om conflicten op te lossen, in het huidige Mexico voetbal juist gebruikt wordt als deken om conflicten te verbergen. Terwijl de Mexicaanse samenleving dagelijks geteisterd wordt door geweld, straffeloosheid, corruptie en afpersing wordt het Mexicaanse oog door het jaar heen afgeleid door tweeëntwintig mannen, vechtend om een bal. Het nationale voetbalteam, zo is de algemene mening in de Facebookgroep waarin ik onderzoek doe, wordt te vaak gebruikt als lokaas, als een smakelijk bot, om de aandacht af te leiden van wat er écht gebeurt in het land.

Controversiële wetten

Maar het gaat zelfs verder dan dat. De Mexicaanse overheid schroomt niet om gebruik te maken van grote sporttoernooien om controversiële wetten door te voeren. Zo probeerde de regerende PRI-partij van president Enrique Peña Nieto tijdens de wereldbeker van 2014 in Brazilië een discutabele wet omtrent de hervorming van de energiesector in het land in te voeren. Terwijl de Mexicanen in spanning het goed spelende Mexico op dramatische wijze zagen verliezen tegen Nederland (op al even controversiële wijze als bovengenoemde wet, no era penal!) probeerde de politieke elite in Mexico de deur te openen voor private investeringen in de landelijke energiesector.

En deze tendens lijkt zich in 2016 door te zetten. Terwijl leraren door het hele land terrein winnen op de overheid door te protesteren tegen de nieuwe onderwijshervormingen, kijkt de rest van het land naar Mexico tegen Jamaica. Terwijl in Oaxaca twee leiders van het CNTE (La Coordinadora Nacional de Trabajadores de la Educación) zonder pardon in de gevangenis worden gegooid, juicht de Mexicaan om de spectaculaire 3-1 overwinning op Uruguay. Terwijl in staten als Chiapas, Guerrero of Tabasco gewelddadige confrontaties tussen politie en burgers, vertaald in molotovcocktails en traangasbommen, toenemen, scheldt men op Chicharito (de vedette van het Mexicaanse team), omdat hij de zoveelste kans om zeep helpt.

Misschien hebben we een té geromantiseerd beeld van precolumbiaanse beschavingen. Misschien liet Moctezuma II het volk ook wel naar een spannend potje juego de pelota kijken, terwijl hij in zijn ambtskantoor stiekem een handtekening zette onder een onmiddellijke belastingverhoging.

Of, heel misschien, laat de Mexicaan zich maar al te graag afleiden door de Copa América…

Bron: Facebookgroep Chinga tu Madre EPN

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.