Latijns-Amerika in Beweging

Cultuur

dinsdag, 31 januari 2017 21:42

Voyeurs, werknomaden en ingebeelde vorsten

Films uit Colombia, Brazilië en Chili in de Tiger-competitie op IFFR

Sasja Koetsier

In de kortfilmcompetitie van het 46e IFFR won de Colombiaanse filmmaker Jorge Cadena afgelopen zondag een van de drie Hivos Tiger Awards voor zijn korte film El cuento de Antónia. In de hoofdcompetitie, waarvan de winnaar aan het eind van deze week bekend wordt gemaakt, zijn nog eens drie Latijns-Amerikaanse (co)producties genomineerd voor een Tiger Award.

Daarmee is Latijns-Amerika behoorlijk sterk vertegenwoordigd in de competitie, die uit acht films van beginnende makers bestaat – alleen debuten of tweede films worden geselecteerd. De regisseur en de producent van de film die vrijdag de Hivos Tiger Award krijgt uitgereikt, mogen samen 40.000 euro in ontvangst nemen. Er staat dus wat op het spel!

Filmische vernieuwing is een belangrijk kenmerk van de IFFR-programmering, en de genomineerde films uit Brazilië, Chili en Colombia houden alle drie de festivaltraditie in ere door in hun vertelling ook commentaar te leveren op de filmkunst zelf.

Webcam

In het Spaans-Colombiaanse Demónios tus ojos gebeurt dat op de meest directe manier, namelijk door een hoofdpersonage op te voeren dat zelf filmmaker is. Nadat hij jarenlang niets heeft laten horen staat Oliver ineens bij zijn halfzusje Aurora op de stoep. Waarom hij haar na al die tijd weer opzoekt, weet zij niet maar wij wel: hij heeft op een avond een seksvideo aangeklikt waarin hij haar gezicht herkende. Hij wil ongetwijfeld uitvinden wat dat filmpje van haar op het internet doet, maar hij vraagt het haar niet; en wanneer blijkt dat zij er geen vermoeden van heeft dat de beelden openbaar zijn, licht hij haar ook niet in.

Wat doet hij wel? Hij begint haar te bespieden via een webcam die hij in haar slaapkamer heeft geplaatst. Demónios tus ojos gaat dus over voyeurisme, zowel dat van de filmmaker als de filmkijker, maar mijn ogen wist regisseur Pedro Aguilera met zijn fantasieloze fantasieën niet aan het beeld gekluisterd te houden. Het lijkt alsof Aguilera niet kon kiezen tussen complexe personages en innerlijke leegte. Was hij maar voor het eerste gegaan; nu suggereert hij een mysterie, dat toch geen enkele nieuwsgierigheid wekt.

Afgeleefd

Mensen van vlees en bloed zijn wel te vinden in Arábia. Hoofdpersoon Cristiano is een van de voetsoldaten van de Braziliaanse economie: hij maakt deel uit van het leger van ongeschoolde arbeidskrachten die van het ene naar het andere tijdelijke baantje trekken, vaak zonder een formeel contract en met nauwelijks kennis van hun rechten. Zijn verhaal komt tot ons via zijn dagboek, dat na zijn overlijden wordt gevonden door een jongen die opgroeit in de buurt van de aluminiumfabriek die Cristiano fataal is geworden.

Voor een film over het arbeidersbestaan is de film opvallend lethargisch van toon. Belangrijke gebeurtenissen uit Cristiano’s leven worden maar spaarzaam verbeeld en merendeels verteld, via de voice-over of via statische shots waarin de werklui elkaar, zittend of ergens tegenaan hangend, hun verhaal doen. Met die stijl lijken de regisseurs Affonso Uchoa en João Dumans het arbeidersbestaan radicaal te willen ontdoen van elke romantisering – en misschien is dat ook nodig, nu het neorealisme langzamerhand een esthetiek op zichzelf is geworden.

Cristiano’s relaas is het verslag van een leven dat is vastgelopen nog voordat het goed en wel is begonnen. Hij is misschien begin dertig, maar al oud, moe en afgeleefd door het zware werk. Hij treft lotgenoten maar lijkt niet in staat een echte vriendschap te smeden, laat staan een relatie. Waar de werksituatie smeekt om solidariteit en georganiseerde actie, toont Arábia juist het isolement en de apathie waarin de arbeiders teruggeworpen zijn. “No more heroes” lijkt het devies van de makers; en het is een moedige keuze, ook al stellen ze met hun passieve personages de betrokkenheid van het publiek af en toe behoorlijk op de proef.

Maskers

Uit Chili komt Rey, een experimentele reconstructie van de wonderlijke avonturen van een Franse plattelandsadvocaat die in de negentiende eeuw naar Araucanië trok (in de zuidpunt van het huidige Chili) om daar een eigen koninkrijk te stichten, compleet met een zelf ontworpen vlag, volkslied en grondwet. Inderdaad: een bizar verhaal, dat ook nog eens omringd is met speculaties; hebben de Mapuche, die het gebied van oudsher bewoonden, hem tot hun vorst gekozen bijvoorbeeld – zoals hij zelf beweerde – of riep hij zichzelf tot koning uit?

Om de verschillende onderling tegenstrijdige versies van deze geschiedenis te vertellen, gebruikt regisseur Niles Atallah allerlei middelen die ons bewust maken van de kunstmatigheid van het beeld: zo laat hij de acteurs maskers dragen in scènes waarin hij de berechting van de Fransman ensceneert, en liet hij van andere episodes het geschoten filmmateriaal bewust verweren door het voor een aantal jaren te begraven in zijn achtertuin. Het zorgt voor een intrigerend sprookje over de duistere krochten van de geschiedenis.

Met de combinatie van een opvallende vorm en een geëngageerde inhoud heeft Arábia van deze drie vermoedelijk de beste kaarten in handen; maar er dingen nog vijf andere films mee. Vrijdagavond maakt de jury haar oordeel bekend.

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.